Małe naklejki na jabłkach, bananach, cytrusach i innych świeżych produktach często zawierają kilkucyfrowy numer. Jest to kod PLU (Price Look-Up), czyli system identyfikowania świeżych owoców i warzyw sprzedawanych luzem. Kody PLU stosuje się przede wszystkim po to, aby przy kasie prawidłowo rozpoznać produkt, naliczyć odpowiednią cenę oraz ułatwić kontrolę sprzedaży i zapasów. System funkcjonuje od 1990 roku, a międzynarodowymi kodami zarządza International Federation for Produce Standards – IFPS.
Wokół oznaczeń PLU powstało jednak wiele mitów. Numer na naklejce może przekazać pewne informacje o produkcie, ale nie jest kodem jakości, bezpieczeństwa ani pełną informacją o sposobie produkcji żywności.
Co oznacza kod PLU?
Standardowy kod PLU składa się z 4 albo 5 cyfr. Pozwala identyfikować produkt na podstawie takich cech jak rodzaj owocu lub warzywa, jego odmiana, wielkość, a w określonych przypadkach również ekologiczna metoda produkcji. Numery są przydzielane przez IFPS i nie należy interpretować znaczenia każdej cyfry oddzielnie – IFPS wyraźnie wskazuje, że poszczególne cyfry czterocyfrowego kodu nie mają własnego znaczenia.
Czterocyfrowe kody stosowane są do produktów uprawianych konwencjonalnie. Dotychczas były one przydzielane przede wszystkim w seriach 3000 i 4000. Nie jest więc prawdą, że każdy konwencjonalnie uprawiany owoc lub warzywo musi mieć kod rozpoczynający się od cyfry 4.
Przykładem może być popularny żółty banan. Jego standardowy kod to 4011. Jeśli ten sam produkt pochodzi z produkcji ekologicznej, stosowany może być kod 94011.
Co oznacza cyfra 9 na początku kodu PLU?
W międzynarodowym systemie IFPS cyfra 9 dodana przed standardowym czterocyfrowym kodem oznacza produkt pochodzący z uprawy ekologicznej. Dzięki temu przy kasie można odróżnić np. konwencjonalnego banana o kodzie 4011 od ekologicznego oznaczonego jako 94011.
Warto jednak pamiętać, że system PLU jest przede wszystkim narzędziem handlowym. Jeżeli zależy nam na upewnieniu się, że produkt rzeczywiście posiada certyfikat ekologiczny, należy zwrócić uwagę również na właściwe oznaczenia produktu. W Unii Europejskiej produkty ekologiczne podlegają odrębnym zasadom certyfikacji i oznakowania, a unijne logo produkcji ekologicznej może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do produktów spełniających wymagania tych przepisów.
Czy kod zaczynający się od 8 oznacza GMO?
Nie. To jeden z najbardziej rozpowszechnionych mitów dotyczących naklejek na owocach i warzywach.
W przeszłości cyfra 8 rzeczywiście była zarezerwowana jako potencjalny prefiks dla produktów genetycznie modyfikowanych. Rozwiązanie to nigdy nie zostało jednak wykorzystane w handlu detalicznym. IFPS zdecydowała później przeznaczyć zakres rozpoczynający się od 8 na nowe kody, ponieważ zaczynało brakować wolnych numerów. Organizacja jednoznacznie zaznacza obecnie, że pierwsza cyfra 8 nie będzie oznaczała GMO.
Oznaczenia żywności genetycznie modyfikowanej są w Unii Europejskiej regulowane oddzielnymi przepisami. W przypadku żywności objętej obowiązkiem oznakowania informacja o GMO musi być przekazana konsumentowi niezależnie od kodu PLU.
Czego nie można odczytać z kodu PLU?
Kod PLU nie informuje o wszystkim, co mogłoby zainteresować kupującego. Na jego podstawie nie można ustalić, czy w uprawie zastosowano konkretny pestycyd, nawóz lub środek ochrony roślin. Kod nie podaje również daty zbioru, stopnia dojrzałości, wartości odżywczej czy dokładnego miejsca uprawy.
PLU nie jest także oznaczeniem typu „bez GMO”, „Fair Trade” czy informacji o innych metodach produkcji. IFPS wskazuje, że standardowy system rozróżnia zasadniczo produkcję konwencjonalną i ekologiczną, natomiast inne cechy produktu pozostają poza zakresem tego systemu.
Nie należy więc zakładać, że czterocyfrowy kod oznacza automatycznie intensywne stosowanie środków ochrony roślin. Oznacza jedynie, że dany produkt nie został oznaczony w systemie PLU jako ekologiczny.
Czy kod PLU informuje o kraju pochodzenia?
Nie. Państwo pochodzenia nie jest zakodowane w numerze PLU.
W Unii Europejskiej informacja o kraju pochodzenia świeżych owoców i warzyw wynika z odrębnych norm handlowych. Komisja Europejska wskazuje, że świeże owoce i warzywa przeznaczone do sprzedaży konsumentom powinny spełniać określone wymagania jakościowe i mieć wskazany kraj pochodzenia.
Dlatego informacji o pochodzeniu należy szukać na opakowaniu, etykiecie, oznaczeniu półki albo tabliczce umieszczonej przy produkcie, a nie próbować odczytywać jej z numeru PLU.
Czy wszystkie owoce i warzywa muszą mieć kod PLU?
Nie. System PLU jest dobrowolny i nie został wprowadzony jako obowiązkowy system oznaczania przez organy państwowe. Brak małej naklejki z kodem PLU nie oznacza więc, że owoc lub warzywo jest gorszej jakości albo pochodzi z nieznanego źródła.
PLU szczególnie dobrze sprawdza się przy produktach sprzedawanych luzem. Pozwala kasjerom i systemom kas samoobsługowych odróżnić produkty, które z wyglądu mogą być bardzo podobne, ale różnią się odmianą, wielkością lub sposobem produkcji. IFPS podaje, że obecnie istnieje ponad 1500 międzynarodowych kodów PLU dla świeżych produktów oraz powiązanych kategorii, takich jak zioła i orzechy.
Jak sprawdzić konkretny kod PLU?
Jeżeli chcesz dowiedzieć się, co oznacza konkretny numer na naklejce, najlepiej skorzystać z oficjalnej bazy IFPS. Można w niej wyszukiwać oznaczenia przypisane poszczególnym produktom, odmianom oraz rozmiarom.
Istnieją też tzw. Retailer Assigned PLU Codes, czyli numery przeznaczone do wewnętrznego wykorzystania przez sprzedawców. W takich przypadkach ten sam numer nie musi oznaczać dokładnie tego samego produktu w każdej sieci handlowej.
Jak czytać naklejki na owocach i warzywach?
Najważniejsze zasady można sprowadzić do kilku prostych informacji:
- 4 cyfry – standardowy kod produktu uprawianego konwencjonalnie,
- 5 cyfr z 9 na początku – ekologiczna wersja produktu,
- 8 na początku nie oznacza GMO,
- kod PLU nie informuje o kraju pochodzenia ani użyciu pestycydów,
- brak kodu PLU nie świadczy o jakości produktu, ponieważ system jest dobrowolny.
Naklejka z kodem PLU może więc być przydatna podczas zakupów, ale nie należy przypisywać jej informacji, których ten system nie zawiera. Przy wyborze warzyw i owoców warto oprócz PLU sprawdzać kraj pochodzenia, oznaczenie ekologiczne, świeżość oraz stan produktu.