Czystek - właściwości, wartości odżywcze. Na co pomaga

Czystek - właściowości

Czystek to rodzaj krzewów charakterystycznych dla regionu śródziemnomorskiego. W publikacjach i na opakowaniach spotykamy między innymi nazwy Cistus incanus oraz Cistus creticus. Skład poszczególnych produktów może się różnić w zależności od gatunku, części rośliny i sposobu przygotowania. [1]

Czystek zawiera między innymi polifenole, w tym flawonoidy i garbniki. Ich obecność w surowcu roślinnym została potwierdzona. [1, 2]

Czystek jako źródło polifenoli

Czystek jest źródłem polifenoli, czyli naturalnych związków występujących w roślinach. Wśród związków zidentyfikowanych w naparach z czystka znajdują się między innymi flawonoidy i inne związki fenolowe. [1, 2]

Skład naparu zależy między innymi od gatunku rośliny, części wykorzystanego surowca oraz sposobu przygotowania. Oznacza to, że różne produkty określane jako „herbata z czystka” nie muszą mieć identycznego składu. [1, 11, 12]

Właściwości przeciwutleniające czystka

Związki zawarte w czystku wykazują aktywność przeciwutleniającą, a dostępne dane z udziałem ludzi wskazują również na wpływ regularnego picia naparu na wybrane markery stresu oksydacyjnego. [2, 3]

Oznacza to, że czystek może być źródłem związków o aktywności przeciwutleniającej w diecie. Nie należy jednak utożsamiać tego z działaniem leczniczym.

Czystek a zdrowie

Najpewniejszym wnioskiem dotyczącym czystka jest jego skład: roślina dostarcza polifenoli i wykazuje aktywność przeciwutleniającą. [1–3]

Dlatego napar z czystka można traktować jako jeden z napojów ziołowych urozmaicających dietę. Jego właściwości nie uzasadniają jednak traktowania go jako zamiennika leczenia ani przypisywania mu działania wobec konkretnych chorób.

Jak przygotowywać czystek?

Na zawartość związków fenolowych w naparze wpływają między innymi rodzaj surowca, udział liści, wielkość cząstek suszu oraz warunki parzenia. [11, 12]

Z tego względu różne produkty mogą dostarczać różnych ilości poszczególnych związków. Napar najlepiej przygotowywać zgodnie z instrukcją producenta.

Nie ma jednej, potwierdzonej dawki czystka, którą można zalecić wszystkim w celu uzyskania określonego efektu zdrowotnego.

Kto powinien zachować ostrożność?

Europejska Agencja Leków nie zaleca stosowania preparatów z Cistus creticus u kobiet w ciąży, kobiet karmiących piersią oraz osób poniżej 18. roku życia ze względu na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na surowiec. [6]

W przypadku kaszlu, który utrzymuje się dłużej niż tydzień, a także przy duszności, gorączce lub ropnej plwocinie, należy skonsultować się z lekarzem. [6]

Czystek – najważniejsze informacje

• Czystek zawiera polifenole, w tym związki fenolowe i flawonoidy. [1, 2]

• Czystek wykazuje aktywność przeciwutleniającą, potwierdzoną w badaniach dotyczących jego składu i działania. [2, 3]

• Skład naparu zależy od surowca i sposobu przygotowania, dlatego właściwości poszczególnych produktów mogą się różnić. [1, 11, 12]

• Napar z czystka można traktować jako napój ziołowy będący elementem urozmaiconej diety.

Źródła

1. European Medicines Agency, HMPC. Assessment report on Cistus creticus L., herba. 2025. Raport EMA.

2. Wittpahl G. i wsp. The Polyphenolic Composition of Cistus incanus Herbal Tea and Its Antibacterial and Anti-adherent Activity against Streptococcus mutans. „Planta Medica”, 2015;81:1727–1735. DOI: 10.1055/s-0035-1557822.

3. Kuchta A. i wsp. The effect of Cistus incanus herbal tea supplementation on oxidative stress markers and lipid profile in healthy adults. „Cardiology Journal”, 2021;28:534–542; publikacja internetowa 2019. DOI: 10.5603/CJ.a2019.0028.

4. Kalus U. i wsp. Cistus incanus (CYSTUS052) for treating patients with infection of the upper respiratory tract. A prospective, randomised, placebo-controlled clinical study. „Antiviral Research”, 2009;84:267–271. DOI: 10.1016/j.antiviral.2009.10.001.

5. Kalus U. i wsp. Effect of CYSTUS052 and green tea on subjective symptoms in patients with infection of the upper respiratory tract. „Phytotherapy Research”, 2009. DOI: 10.1002/ptr.2876.

6. European Medicines Agency, HMPC. European Union herbal monograph on Cistus creticus L., herba. 19 marca 2025. Monografia EMA.

7. Di Minno A. i wsp. Efficacy and Tolerability of a Scutellaria lateriflora L. and Cistus × incanus L.-Based Chewing Gum on the Symptoms of Gingivitis: A Monocentric, Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Clinical Trial. „Nutrients”, 2024;16:862. DOI: 10.3390/nu16060862.

8. Havas F. i wsp. A Cistus incanus Extract Blocks Psychological Stress Signaling and Reduces Neurogenic Inflammation and Signs of Aging in Skin, as Shown in In-Vitro Models and a Randomized Clinical Trial. „Cosmetics”, 2023;10:4. DOI: 10.3390/cosmetics10010004.

9. Rebensburg S. i wsp. Potent in vitro antiviral activity of Cistus incanus extract against HIV and Filoviruses targets viral envelope proteins. „Scientific Reports”, 2016;6:20394. DOI: 10.1038/srep20394.

10. Feng J., Leone J., Schweig S., Zhang Y. Evaluation of Natural and Botanical Medicines for Activity Against Growing and Non-growing Forms of B. burgdorferi. „Frontiers in Medicine”, 2020;7:6. DOI: 10.3389/fmed.2020.00006.

11. Riehle P., Vollmer M., Rohn S. Phenolic compounds in Cistus incanus herbal infusions – Antioxidant capacity and thermal stability during the brewing process. „Food Research International”, 2013;53:891–899. DOI: 10.1016/j.foodres.2012.09.020.

12. Riehle P., Rusche N., Saake B., Rohn S. Influence of the leaf content and herbal particle size on the presence and extractability of quantitated phenolic compounds in Cistus incanus herbal teas. „Journal of Agricultural and Food Chemistry”, 2014;62:10978–10988. DOI: 10.1021/jf504119s.